کتا ۆئ له کی

جه مشێر سێل گه:
ئه ؤه گاێ که
ئه گائه منْگا ئی که
ئ مه مئ که لێ شير دێرێ

جه مشێر سێ که:
ئه ؤه تووپه
ئه ؤه تووپ فووتباله

رووژێن سێل گه
ئه ؤه خه ر گووشه
خه رگووش ئه ر بنار تونه مه نی ئ دؤ

ئه ؤه تلی فونه
تلی فو دێرێ زه نگه مئ

عه لی سێل که:
ئه ؤه په لێ نگه
په لێ نگ دێرێ مه چوو ؤه شکار

رووژینا دته که م
ئه ؤه لگێ كه
یه ؤه لگه سوؤ زێکه

ئه ؤیشه ئورێکه
ئ ئه ئوره دێرێ ؤارونه ماوْارێ




ئه ؤه ماشينه
ئه ماشينه دێرێ ئ شێه ره مائی


ئه ؤه تره کتوئلێ كه
ترهکتوئل دێر اژ کاره مائی






ئه ؤه گورؤئ که
ئه گورؤه ناخو ْ ئشه

ئه ؤه ۆه رزشکارێ که
ئه ؤه رزشکاره دێرێ ؤه رزشه مئ هئ




ئه ؤه چه کؤ شه
چه کؤش ئه ڕا کويێن مێخه


ئه ؤه مالێ که
ئه مالـه ها ئ نوم داره ڵ



نوێسه نه
فه رزاد عه زی زی که دخودا ێی

نام های لکی

نه نی ،ر ووژین،مه رو،چێا

مئ دڵمه مێتی گئ نومئ ڵه کی ئم داشتؤۆیی

نام هاي لكی

زبان ، لباس ، تاريخ ، آثار باستاني ، نوشته ها ، اسطوره ها ، افسانه ها و . . همگي از عناصر سازنده ي فرهنگ يك ملت هستند در اين ميان زبان مولفه اي بارز ، لباس شاخصه اي برجسته و ادبيات روح يك ملت مي باشد،يكي از مباحث پوياي فرهنگي برگزيدن نام شايسته براي فرزندانمان مي باشد ،ما مي توانيم براي دلبندانمان نام هاي محلي برگزينيم اما آنها را پيامبر و امام گونه تريت نماييم چون نوع تربيت است كه مهم مي باشدنه نام ، از اين بين در پيكره ي گويش هاي لكي و لري نام هايي وجود دارد كه هم داراي معني هاي زيبا و هم داراي آهنگي دلنشيني مي باشند كميته ي دانشجويي انجمن لرستاني هاي مقيم مركز در نظر دارد نامنامه ي لكي و لري را تهيه نمايد كه علاوه بر اسامي فرزندان نام هاي شركت ها و مكان ها را در بر بگيرد، در اين راستا دست همكاري اساتيد، دانش جويان ، فرهنگ دوستان وهمه ي علاقه منداني كه در اين زمينه اطلاعاتي دارند را مي فشاريم .
فرهنگ دوست عزيز شما مي توانيد دانسته ي خود را به ايميل aleshtar@yahoo.com و يا آدرس زير ارسال بفرماييد

انجمن لرستانی های مقیم استان تهران
کمیته ی دانشجویان و دانش آموختگان




رونوشت :

- صدا و سیمای مراکز لرستان ، كرمانشاه وايلام
- انجمن اهل قلم لرستان
- انجمن اسلامي دانشگاههاي كرمانشاه،ايلام و لرستان و علوم پزشكي هاي كرمانشاه،ايلام و لرستان
- روابط عمومي هاي دانشگاه هاي آزاد خرم آباد ، بروجرد وكرمانشاه
- نشريات محلي لرستان ،كرمانشاه و ايلام
- ادارات كل آموزش و پرورش استان هاي كرمانشاه،لرستان و ايلام

pahla (lakestan)

اێره له کستانه هه ر ئه په لئ قه دیمه
سه ر زه مین فه لسه فه ی په له ۆی گئ سورۆه ردی ئه ژ ئه ۆه نوم بڕدێ ئ

aleshtar

اێره الێشتره ده شتێ ره نگین نێساێه

لک ها که هستند و زبان لکی چیست؟

لک ها که هستند و زبان لکی چیست؟


لک ها گروهی مستقل از اقوام آریایی هستند که در استانهای لرستان، کرمانشاه، ایلام، همدان، کرکوک، خانقین و بخشهایی دیگر از کشور عراق سکونت دارند. گروره هایی نیز به مناطق متعدد کشور از جمله به شهرستان های کجور، کلاردشت، تیت دره، مکارود در شمال و گروهایی نیز به استان های فارس، قزوین، شمال خراسان و ورامین در استان تهران تبعید شده اند. این قوم یکی از سه شاخه ی اصلی اقوام آریایی به نام مادها هستند که نخستین حکومت و تمدن مدرن را در غرب ایران زمین بنیان نهادند. زبان آنها بازمانده زبان های اصیل اوستایی و پهلوی است که به دلیل شرایط خاص جغرافیایی این مناطق، کمتر دچار تغییر و تحول شده است.

زبان لکی در میان مردمان ساکن در جنوب نواحی غربی ایران (در قسمتهایی از کرمانشاه و ایلام) و نواحی سردسیر شمال و شمال غربی استان لرستان رایج است و هم اکنون انبوهی از مردمان این مناطق بدان تکلم می‌کنند. حوزه گسترش گویش لکی به ترتیب از شمال شرق به شمال غرب عبارتند از :
بخش چقلوندی یا هرو در شمال شرق،زاغه و بخش‌هایی از شهرستان بروجرد. بیشتر لک زبانان بروجرد در بخش سیلاخور(منطقه چالان چوالان)هستند.
شهرستان سلسله یا الشتر در شمال
شهرستان دلفان یا نورآباد در شمال غرب
مناطق شمال و شمال غربی شهرستان کوهدشت و نواحی شمالی بخش چگنی
بخشهايي از شهرستان شيروان چرداول-دره شهر و آبدانان.
در کردستان عراق(جنوب کردستان) تعداد گویشوران لک بیشتر از ایران است.
شهرهای صحنه،کنگاور،سنقرودینوردر استان کرمانشاه و بخش‌هایی از تویسرکان، نهاوندواسدآباد در استان همدان.
در میان مناطق یاد شده، دهستان قلایی واقع در جنوب شهرستان سلسله و نیز طوایف امیر، در شمال دشت الشتر به گویش لری تکلم می‌کنند. شهرستان دلفان در بخش لکی‌زبان مرکزیت دارد و تقریبآ همه اهالی آن به لکی سخن می‌گویند، از اینرو می‌توان این شهرستان را مرکز لکستان دانست.
گویش لکی با گویش‌های جنوبی زبان کردی به ویژه گویش‌های سورانی و گورانی نزدیکی دارد و از دیدگاه زبانشناختی لکی حلقه میانی زبان‌های کردی‌تبار و فارسی‌تبار به شمار می‌آید. زبان کردی و شاخه‌های متعدد آن از دیدگاه تحولات تاریخی زبانها و لهجه‌های ایرانی جزو زبان‌های "شمال غربی" ایران محسوب می‌‌گردند. البته برخی ادعا کرده‌ اند که‌ زبان لکی عضوی خارج از زبان کردی و لری می‌‌باشد. درتاریخ‌های گذشتگان از جمله تاریخ گزیده نوشته حمدالله مستوفی از الشتر به عنوان یکی از ایالات بزرگ کردستان یاد شده است.

یکی از ویژگی‌های گویش لکی، دارا بودن آثار نوشتاری است. برخی از این آثار متعلق به فرقه یارسان (اهل حق) می‌‌باشد. گروهی از تیره‌های لک دلفان پیرو کیش یارسان می‌‌باشند. گویش لکی از لحاظ ساختار زبانی و اشتراکات واژگانی از گویش‌های لری کاملاً متمایز است. این گویش با توجه به دگرگونی‌های آوایی زبانهای ایرانی در دوره باستان و میانه پیوندگاه گویش‌های ایرانی "شمال غربی" و جنوب‌ غربی را تشکیل می‌‌دهد. در حالیکه زبان لری و شاخه‌های آن جزو زبان‌های ایرانی "جنوب غربی" (فارسی‌تبار) شمرده می‌شوند.از ویژگی‌های لکی، داشتن فرهنگ غنی مکتوب است. برخی آثار سرایندگان لک در تذکره به همت مرحوم اسفندیار خان غضنفری تحت عنوان "گلزار ادب لرستان" گردآوری شده است. این تذکره با لری پیوندی ندارد. از دیگر آثار مکتوب می‌‌توان به سروده‌های اهل حق نظیر: کلام خان الماس، نامه سرانجام، هفتوانه اشاره کرد. دیگر اثر مشهور شاهنامه لکی است که اخیرا انتشارات اساطیر آن را منتشر کرده است و...

(داده‌ها از سازمان میراث فرهنگی لرستان) ]
گستره پیشین
بنا به گفته برخی از مردم منطقه، زبان لکی در طول تاریخ وسعتی به مراتب بیشتر از امروزه را شامل می‌شده است، اما تا قبل از براندازی نظم تاریخی لرستان در زمان رضاشاه پهلوی تقریبا تمام طوایف لر کوچک (غیر از چند طایفه در خرم آباد، پلدختر و اندیمشک که به گویش‌های لری خرم آبادی، پاپیونه و غیره... صحبت می‌کنند (که هرکدام از این گویش‌ها نیز به نوبه خود واژگان لکی دارند) به لکی تکلم می‌‌کرده اند.

baba tahere lak

دو بیتی هایی از باباتاهر لک

پیش خواندن اشعار چون به شیوی نگارش لکی می باشند بنابراین بهتر است ابتدا راهنمای این نگارش توجه نمایید:
هه =ر) لک معادل –َ در عربی مانند ده رد = درد
و= معادل –ُ در عربی ست مانند گول = گل
وو = معادل او در فارسی می باشد مانند بوو= بو
ێ = معادل دو کسره مانند شێر = شیر درنده
وْ ( مانند تلفظ کلمه آب= آ وْ ) = we
( مانند تلفظ ابر= ا ؤ ر) ؤ = ao
ڵ = در لکی دو نوع ل وجود دارد این ل زمان به سمت کناره های لثه ها می چسبد " ڵ " در لکی علامت جمع نیز می باشد مانند پێا ڵ = مرد ها ، ژنه ڵ = زن ها
v =ۆ
اگر به صور ت ۆی یا ۆێ بیاید معادل اُوی می باشد که در زبان فرانسه به صورت " با دو نقطه روی آن بکار می رود مانند خۆێن=خون و یا خۆێه = خواهر ڕ = ر تشدید دار ( مانند کلمه ی برای = ئه ڕا)
ئ ( معادل –ِ کوتاه مانند من = مئ ) ، گاهی که به صورت" ئه " معادل ا َ عربی می باشد) = e


مئ د ؤ رێش له کم اعجاز دێرم مئ دووسێ چۆی خؤه شێن ده مساز دێرم
مئ مه شوقێ ۆه نومئ فاتمه(فاطمه) ڵه ر سنوبه ر قامه ت ؤ پـڕناز دێرم

مئ ئه ژ علمئ له دون سه رمایه دێرم قلاێ کم گئ ئه ژ کۆێ پایه دێرم
اگر خه م بی خوراک شؤ ؤ رووژئم مئ دووسێ چۆی خؤه شێن ده مساز دێرم

خؤه شێن گوم بی ؤ مه قسودم ئ ده س چێ له تیفی صوتئ داۆوودم ئ ده س چێ
بوورێ تاهر بنێـش ئه ڕ خاکئ ماته م خرا وْ بی تارم ؤ پوودم ئ ده س چێ

ۆه ده ر کئسئن عشقت موبتلا بێـم اسیر په نجئ شێرئ بلا بێـم
تورنستم گئ ێارئ بێ ۆه فا یی خه تا کردم ۆه گه ردئت آشنا بێـم

قله نده ر مه سله ک ؤ آگر مه زاجم نه باشه د حاجه تێ به ر ته خت ؤ تاجم
فرامووشم بی یه دونیا ی خاکی ڵه باس عاشقی کئرده ره ۆاجم

دالێ کم حاجه ت ئه ژ په رۆاز دێرم ۆه دامه ن قه فه سئ کێ ساز دێرم
ۆڵم که اژدها یئ نه فس سه رکش مئ ێارئ خێر ئه ژ تو هومراز دێرم

ده مم قولف ؤ مه جالئ گؤفتگوو نێه خؤه شێن به آ وْ شود ؤ ێادئ ئه ژ ؤ نێه
که تا وْ آرزوو گوم بی یه تاهر نشون ئه ژ ره دئ پای آرزوو نێه


بوورێ اێمشؤ ۆه گه ردئ ێه گ بنیشیم بوورێ تا بار ده ردئ ێه گ بکیشیم
مئ مه جنوون ؤ تو هه م شێدائ شێدا بوورێ اێدووس هه ردگ دل په رێشیم

منم تاهرئ بێا بون گه رد ؤ عاشق ۆه سێنه داخ دێرم چۆی شه قایق
اسیر په نجئ مه رگم خودایا جیا ئه ژ به زم ێاره ڵ موۆافق

مئ تاهر ساکن ئ پا ێ گه ر ۆێـنم مئ د ؤ رێش مه سله ک ؤ آگئر ده رێـنم
بوورێ ده ر باخ خا وْ ئم له حظه ای چه ن گئ شایه د ۆه خت خا وْ رۆی ئ تو بێـنم

فرزاد عزیزی کدخدایی

الفبای لکی

خود آموز الفبای لکی

فرزاد کدخدایی


گویش یا زبان لکی همگره گویش های فیلی ، کرماشانی ،کلهری ، گروسی ،و خانقینی است که در لکستان شامل غرب لرستان (کوهدشت ، نورآباد،الشتروچغلوندی ) ، هرسین ، دره شهر ،آبدانان ،صحنه،کنگاور و بخشهای از خرم آباد،نهاوند،بروجرد،ایلام ،کرمانشاه و همدان با آن صحبت می شود ، در این حوزه شاعران بزرگی از قرن ها پیش تا کنون شعر هایی را سروده اند که از آن جمله می توان به ملاپریشان سلسله ای (الشتری) (ق 8) ،ملا منوچهر ، ملاحق علی ، آزاد بخت ، غضنفری،ترکه میر ، حسنوند و ..... اشاره کرد در ضمن بیشتر شعر های مذهبی یارسانی ها (اهل حق) نیز به این زبان می باشد، پهلویانه (فهلویات) که شعرهایی با شاعر نامشخص می باشند نیز بین مردم این منطقه رایج است که سینه به سینه نقل شده اند و در مراسم شادی و عزا خوانده می شوند(1)
متاسفانه این گویش فاقد گونه ی نگارش روشنی می باشد و هر نویسنده ای بنا بر سلیقه ی خود دست به کشف حروفی برای خود نموده است در این مقاله سعی شده با الهام از شیوه ی نگارش کردی حروف الفبایی برای این گویش تهیه گردد که امید است مورد توجه مححققان عزیز قرار بگیرد لازم به ذکر است که این حروف زبان لری و بختیاری را نیز می تواند در بر بگیرد .
اصل اساسی در این شیوه ی نگارش " برابری ویکسانی تلفظ و نوشتن کلمه" می باشد . این حروف به صورت زیر می باشند:
آا ،ب،پ ،ت ، ج ، چ ، ح ، خ ، د ، ر ، ڕ، ز، ژ، س ، ش ، ع ، غ ، ف ، ق ، ک ، گ ، و ، وو ، ۆ ، ل ، ڵ ، م ، ن ، ه ،هه ،ی،ێ ،ڤ
که در زیر آوا نوشت آنها همراه با مثال هایی آورده شده است.







معنی فارسی
لاتین
واژه
لاتین
حروف فارسی
حروف لکی
جان
gian
گیان
a
آ ا
آ ا
بالا
beleng
بلێ نگ
b
ب
ب
ذره
persga
پریشگه
p
پ
پ
انبارآرد
tapu
تاپوو
t
ت
ت
زمین بایر
gar
جاڕ
j
ج
ج
چشم
ceam
چێه م
c
چ
چ
حامد
hamed
حامد
h
ح
ح
خوب
xas
خاس
x
خ
خ
دهان
dam
ده م
d
د
د
راه
r e
ڕێ
r

ر
پایین
xwar
هووار(خووار)
r
ر
ر
زخم
zeam
زێه م
z
ز
ز
زن
zan
ژه ن
z
ژ
ژ
سا لم
saq
ساق
s
س
س
چوپان
soon
شوون
s
ش
ش
علی
ali
عه لی

ع
ع
صخره
maqar
مه غا ر
q
غ
غ
زیاد
fera
فره
f
ف
ف
صحبت
qese
قسه
q
ق
ق
پسر
kor
کوڕ
k
ک
ک
مکث
get
گت
g
گ
گ
گل
gol
گوڵ
o
___ُ___
و
خون
xun
خۆین
u

ۆ
گردن
mel
مل
L
ل
ل
خانه
mal
ما ڵ
L

ڵ
ماهی
mave
ماوی
m
م
م
نان
no
نو
n
ن
ن
تاج ماکیان
pup
پووپ
u
او
وو
ندا دادن
hena
هه نا
h
هـ
هـ
بله
bale
به لی
a
----َ--َ
ه ، ــه
شیر درنده
ser
شێر
e

ێ ، ێـ
شیر خوردنی
sir
شیر
i
ی
ی
هفده
havda
هه ڤده
V

ڤ



با توجه به جدول بالا می توان نوشت:
1- در الفبای لکی 8 حرف جدید اضافه شده است که عبارتند از :( ه ، و ،وو ، ۆ ، ێ، ڕ ، ڵ ، ڤ )
2- در الفبای لکی شش حرف حذف شده است که عبارتند از : (ط ، ث ، ص ، ذ ، ظ ، ض)
توجه : به نظر شما این کلمات چه معنی ایی می دهند ؟ درد ، برد ، لر،کشت ،کر
حروف اضافه شده :
* درالفبای لکی فتحه ( --َ - ) به صورت "(ـه ، ه)" نوشته می شود مانند:
له ک (لک) ، به رد (سنگ) ، خه م (غم) ، فه رزاد (فرزاد)، ڵه‌ ڕ (لاغر)،سه ر(سر) ، ده رد(درد)
* درالفبای لکی بجای ضمه ( -- ُ- ) از " واو " بزرگ استفاده می شود مانند:
لور(لر) ، کوشت (کشت) ، گومان (گمان) ، گوراز (گراز) ،مونگ (ماه) ، سور(لغزنده)،دوڕد (کار بد)
* در الفبای لکی برای کسره نمادی در نظر گرفته نشده است بنابراین هر کلمه ی بدون نماد ، کسره می تواند باشدمانند:
کڕ (نشانه) ، ڵڕ(گیجی)، کشت (کشت و کار) ، برد(بردن)، هاتن(آمدن) ، بن (ته)
* در الفبای لکی بجای (او) از" وو " استفاده می شود مانند:
دروو (دروغ) ، دوو (دوغ) ، نوو (نو)
* در الفبای لکی حرف ویژه ای وجود دارد که معادل آن در فرانسوی و آلمانی نیز پیدا می شود U,O که در لکی به صورت " و " با دو نقطه روی آن نوشته می شود مانند:
رؤین (روغن ) ، شؤی (شوهر) ، خؤیه (خواهر)
* در الفبای لکی دو < ی> وجود دارد یکی مانند فارسی می باشد و دیگری یای کم صدا ست که معادل دو کسره است و به صورت " ێ " معمولی است اما یک 7 کوچولو بالای آن است یُِِ ، یِّا مانند:
شێر(شیر درنده) ، اێسه (حالا) ، لێو (لب)،
* در الفبای لکی دو < ر> وجود دارد که یکی معادل فارسی می باشد ودر دیگری زبان آن را مشدد و با لرزش تلفظ می کند که به صورت" ڕ " معمولی با یک 7 کوچلو در زیرش نوشته می شود مانند:
پڕ (پر) ، چڕین (آوازخواندن) ، کوڕ (پسر ) ، اڕا (برای) ، هه ڕه (اره)
* درالفبای لکی دو نوع ل وجود دارد که نوع اول مانند فارسی می باشد مانند مه ل( پرنده) ، مل (گردن)، که ل (شکاف) اما در نوع دوم زبان سنگین و غلطان تلفظ می شود و به صورت" ڵ " معمولی با یک 7 کوچک در بالایش نوشته می شود مانند:
کوڵ (کوتاه) ، گوڵ (گل) ، دڵ (دل) ، که ڵ (گوزن)
* در لکی حرفی بین < ف > و < و > وجود دارد که مانند V لاتین تلفظ می شود و در لکی به صورت ق سه نقطه " ڤ " نوشته می شود ، صدای این حرف شبیه صدای وزیدن باد است مانند:
هه ڤده (هفده) ، گه ڤوه (گبه ، فرش)، گڤه ( صدای وزش باد) ، گڤن ( موی مجعد ،نوعی گیاه)
پرسش:
چه دلیلی برای حروف اضافه شده وجود دارد؟
چنانچه به خط های باستانی مانند خط میخی ، اوستایی ، یونانی ، هندی و چینی و خط های جدید لاتین و . . . نگاهی بیاندازیم در هیچ کدام از این حروف فتحه و ضمه و کسره جز حروف فرعی نمی باشند بلکه مانند سایر حروف و در کنار آنها هستند اما در خط عربی به علت تنوع تلفظ وزیاد شدن حروف مجبور شده اند که که آنها را به صورت فرعی بنویسند که اکنون در عمل نوشته نمی شوند در فارسی به علت افزایش 4 حرف اوضاع بدتر شده است بطوریکه حروف 32 تاگردیده اما هنوز مشکل نوشتاری وجود دارد و ماها بیشتر کلمه ها را در ذهنمان حفظ کرده ایم و اگر کلمه ای را قبلا ندیده باشیم ممکن است در نخستین بار نوشتش دچار مشکل شویم ، در مورد سایر حروف نیز بایدگفت این از قوت های گویش لکی می باشد که دارای تلفظ های بیشتر ی نسبت به فارسی می باشد مانند شێر و شیر ، هر چند در زبان فارسی باستانی این تنوع تلفظ وجود داشته است.
پرسش
چه دلیلی برای حروف حذف شده وجود دارد؟
گفتیم در این شیوه ی نگارش اصل برتلفظ می باشد بنابراین حروف ( ط ، ص ،ث ، ض، ذ ،ظ ) در تلفظ لکی و حتی فارسی هیچ تفاوتی با حرف های ( ت ، س ، ز ) ندارند در صورتی که در زبان عربی این گونه نمی باشد و تفاوت تلفظ مثلا بین ث و س و ص بسیار مشهود است ، همین امر باعث گردیده که قران خواندن فارسی زبان ها( در سطح اماتوری) با اشتباه همراه باشد و قران را با تلفظ صحیح آن نخوانند بلکه با همان تلفظ فارسی آن را بخوانند در صورتی که در زبان عربی با تغییر تلفظ معنی هم تغییر می یابد. تغییراتی در سالهای اخیر در مورد کلمات طهران = تهران ، طهمورث = تهمورس ، اطاق = اتاق و . . در زبان فارسی صورت گرفته است خود معید این ادعاست ، استفاده از این کلمات جز سخت تر کردن نوشتار واملا هیچ کاربرد دیگری ندارد برای مثال در خط فارسی کنونی واژه ی استیضاح را به 96 شکل می توان نوشت و خواند زیرا در برابرواج S سه حرف(ث،س،ص) ودربرابر Tدوحرف (ت ،ط) و در برابرZ جهار حرف (ض،ظ،ذ ،ز) وجود دارد و ح وإ،ع وهـ نیز مانند هم هستند، بنابراین (2*3*2*4*2=96)به عبارتی ما شیوه ی نوشتار بیشتر این کلمات را به ذهنمان سپرده ایم که این خود به عنوان مشکلی برای گسترش زبان فارسی در آمده است زیرا فاقد قانون و قرارداد خاصی است صحت این گفته را می توانید ازفارسی اموزان خارجی پرس و جو نمایید.
به چند نمونه ی دیگر توجه نمایید:
تناب ( طناب ) ، سه تل (سطل) ، سانیه (ثانیه) ، سروه ت (ثروت) ، سابوون (صابون)
حالا مپرسم معنی این کلمه لکی که به خط فارسی نوشته شده یعنی چه ؟
پل ؟
برای فهم درست معنی این کلمه باید حتما به جمله نگاه کرد اما اگر به خط لکی آن را بنویسیم داریم:
په ڵ (شاخه درخت)
پڵ ( غلتیدن)
پول ( پل راه)
په ل ( دامنه کوه )
بنابرین به راحتی خواننده با نوشته ارتباط برقرار می کند و احتیاجی به جمله نیست ، شاید پرسیده شود از فتحه و ضمه استفاده می کنیم مثلا پُل اما چنانچه در بالا آورده شد چون فتحه و کسره جزء حروف فرعی می باشند در عمل نوشته نمی شوند و اگر هم نوشته شوند شاید حمل بر نوسواد بودن فرد باشد بنابراین با یک تغییر کوچک اما اساسی خواندن راحت تر و سواد آموزی راحت تر گردیده است.




1)- فهلویات ( پهلویات ) عسکری عالم ، 1383

خوش آمدید خوو ه ش هه تی نو

سلام برادران و خواهران عزیز خوش آمدید خوه ش هه تی نو
نکات مهم در الفبای لکی ولری

-ِِِ-ِ = ێ : شێر(شیر) ، نێر(نر) ،دێ(دیر)ر، گێڕ(کج شده )،ژێر(زیر)،نێ(نی) ،اێسه(اکنون) ،بێتر(بهتر) (دو کسره یا ی رقیق)
شێرنێر کردگار= عه لی (ع)
ڕ: ئه ڕ‌آ(برای چه) ،به نبڕ(چاقو) ،ڕێوآر(رهگذر) ،سوڕ(لیز) (نوک زبان تا وسط تاق لثه عقب می آید و لرزش پیدا می کند)
--َ = ه ـه ،ئه : له ک ، ێه ک (1) ، ده ر(در)، سه ر(بالا)، له ڕ(لاغر) ،ئه سپ (اسب)،ئه سێر(اشک)
--ُ = و : لور، دوڕ(بلند)،دوێنه (دیروز) ،اوما (آمد)،بوهو(بخوان) ،به رو(بران)
ڵ: ،ڵێڵ (ابتدای شب) ،براڵ (کناره ی زبان به لثه سمت راست می چسبد)
او= وو : بوور(حنایی) ، لوور، گووره مێ (جوراب) ،گوور،سوور(شادی)،دووش(دیروز)،بئڕوو(خالی یا پرکن) ،آوو(آب)
که له ڵ کوورو دا
= VF ڤ : هه ڤده (17) ،ڤارک (جوجه)،ڤیر(یاد) (بین ف و واو )
= OEۆی :خۆین ، خۆیه ، شۆی ،دۆیر
V,W= ۆ: ۆارو (باران)، ۆا(باد) ، ۆاڤه رووه (باران تند)
=ING نگْ :مو نگْ (ماه) ،ده نگْ (صدا)
wo=وْ : ‌آوْ (‌‌آب)،داوْات (عروسی)
–ِ = ئ :زمئسو(زمستان) ،مئ (من) ئسپی (سفید)
نکته:در جاهایی که باید روی –ِ تاکید گردد آورده می شود.

=AO ؤ: اؤسار ،له ؤ (لب)، سؤ زه (سبزه)
قی اڤتا ۆ وو که ره می هه فت شو هه فت روو دوو که ڤه ر
دالکئ به دبه ختش گوویا د ئش ناره خه ڤه ر خاک به که وا سه ر



فرزاد عزیزی کدخدایی

شهرستان سلسله (الشتر)

شهر الشتر